onnyks.pl > Doniesienia kulturalne > Na kartach literatury > Historia okupowanej Francji – słów kilka o powieści Iréne Némirovsky

Powszechnie wiadomo, że literatura jest odbiciem rzeczywistości. Czytelnicy znają wiele tekstów, które są przepełnione realiami i faktami związanymi z konkretnymi wydarzeniami historycznymi. Okres II wojny światowej wywarł ogromny wpływ na psychikę wielu ludzi, ukształtował także wielu pisarzy i artystów. To jakże traumatyczne i bolesne doświadczenie po wielokroć znajdowało odbicie na kartach literatury.

W 2004 roku, po sześćdziesięciu dwóch latach od czasu napisania, ukazała się książka Iréne Némirovsky zatytułowana Francuska suita. Jest to opowieść o pierwszych latach niemieckiej okupacji we Francji. Krytyce uznali tę książkę za arcydzieło literatury i okrzyknęli ,,francuską Wojną i pokojem.”

Już sama historia autorki tej książki jest fascynująca. Pochodziła ona z bogatej żydowskiej rodziny mieszkającej w Kijowie. Némirovscy osiedlili się w Paryżu w 1919 roku, a powodem ich ucieczki z ojczyzny byli bolszewicy. Iréne z wyróżnieniem ukończyła Sorbonę, a jej debiutancka powieść David Golder zapewniła jej sławę i uznanie.

Wybuch II wojny światowej i okupacja Francji przez hitlerowców miały ogromny wpływ na losy znanej wówczas pisarki. Została aresztowana w lipcu 1942 roku a miesiąc później zginęła w oświęcimskim obozie koncentracyjnym. Iréne Némirovsky podzieliła więc losy milionów Żydów, którzy zginęli w czasach dyktatury nazistowskiej.

Książka powstawała między 1941 a 1942 rokiem. Francuska suita zgodnie z zamierzeniami autorki miała się składać z pięciu części, jednakże ukończone zostały tylko dwie początkowe: Czerwcowa burza oraz Dolce. Rękopis powieści został cudem ocalony przez córkę pisarki Denise, która w przeciwieństwie do swoich rodziców przeżyła czas wojny.

Niezwykle istotną częścią tej książki jest dołączony do niej aneks, w którym znajdują się zapiski pisarki dotyczące pracy nad Francuską suitą oraz sytuacji panującej w ówczesnej Francji. To z tych zapisków dowiadujemy się jakie były zamierzenia autorki, która planowała zamknąć swe dzieło w pięciu częściach. Drugą częścią owego aneksu jest korespondencja z lat 1936 – 1945 dotycząca autorki i jej rodziny oraz jej kontaktów z wydawcami.

To właśnie dzięki tym listom czytelnik może przenieść się do ówczesnej Francji i poznać trudną sytuację wszystkich pisarzy pochodzenia żydowskiego przebywających wówczas w tym kraju. Jak dowiadujemy się z listów pisanych przez Michela Epsteina , męża Iréne Némirovsky, pomimo swej popularności, została umieszczona w obozie w Pithiviers dokładnie 13 lipca 1942 roku. Po czterech dniach została przewieziona w nieznanym kierunku, jak się okazało po wojnie, umieszczono ją w znajdującym się na terenie Polski obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu. Po kilku tygodniach podobny los spotkał jej męża. Córkami Iréne, które miały obywatelstwo francuskie i były katoliczkami, zajęli się przyjaciele rodziców. Korespondencja wydana wraz z Francuską suitą jest doskonałym materiałem źródłowym pozwalającym precyzyjnie zrekonstruować losy tej rodziny.

Akcja Czerwcowej burzy rozgrywa się w Paryżu. Bohaterami tej opowieści są: pisarz Gabriel Corte i jego kochanka Florence, bankier Corbin i zamożna rodzina Pericandów. Autorka ukazuje postawę tych postaci w czasie ucieczki z Paryża, do którego zbliżają się wojska okupacyjne. Chaos łączy się w tej opowieści ze strachem i obawą, egoizm, wygodnictwo i zamiłowanie do luksusu wygrywają z zwykłą ludzką życzliwością czy uprzejmością. Czytelnik przenosi się na podmiejskie drogi, którymi na prowincję udają się tłumy paryżan: bogacze spotykają się tutaj z prostymi robotnikami, intelektualiści podążają wraz z urzędnikami.

Z kolei część druga, zatytułowana Dolce, rozgrywa się w małym miasteczku, w którym stacjonuje niemiecki pułk. Pomiędzy miejscowymi a okupantami nawiązują się przyjaźnie i intrygi, rodzi się też miłość. Młoda Francuzka Lucile, żyjąca w nieszczęśliwym małżeństwie i przystojny żołnierz hitlerowskiej armii zakochują się w sobie. Jednakże złowrogo los staje na drodze do ich szczęścia: niemiecki porucznik zostaje odesłany na fron rosyjski a do Lucile niespodziewanie wraca mąż, którzy był w niewoli.

Francuska suita to niezwykła powieść. Z jednej strony jest to opowieść o ludziach i targających nimi namiętnościach. Autorka bardzo krytycznie spogląda na francuskie społeczeństwo, bez skrupułów obnaża jego wady i słabości. Z drugiej strony jest to przepiękny i jakże realistyczny opis okupowanej Francji. Czytelnik poznaje realia panujące w kraju okupowanym, dostrzega tragedie poszczególnych jednostek i całego narodu. Dla nas ta książka może być doskonałym punktem odniesienia, gdyż umożliwia Polakom porównanie warunków panującej wówczas w innych częściach Europy z sytuacją naszej ojczyzny w tym samym okresie. Warto przeczytać tę książkę, bo lektura ta może nam uświadomić, że to nie tylko Polacy zostali boleśnie doświadczeni w okresie II wojny światowej.

Marta Kasprowska